Ճիշտ 90 տարի առաջ Իսպանիայում սկսվեց քաղաքացիական պատերազմ հանրապետական կառավարության, որին աջակցում էր Խորհրդային Միությունը, և գեներալ Ֆրանկոյի ապստամբ ուժերի միջև, որոնց կողմն էին նացիստական Գերմանիան և ֆաշիստական Իտալիան։ Ապստամբները հաղթեցին՝ մի քանի տասնամյակ հաստատելով իրենց իշխանությունը։ Ժողովրդավարական Իսպանիան վաղուց դատապարտել է Ֆրանկոյի բռնապետությունը, սակայն ստալինյան ԽՍՀՄ-ի մասնակցության որոշ կողմեր այդ պատերազմում նույնպես հարցեր են առաջացնում։
1936 թվականին ռազմական ապստամբության սկսվելուց հետո Ստալինը Իսպանիա ուղարկեց պարեն, վառելիք, սպառազինություն և ռազմական մասնագետներ։ Պատմաբանների գնահատմամբ, ԽՍՀՄ-ը մատակարարել է հարյուրավոր ինքնաթիռներ և տանկեր, հազարավոր հրետանային համակարգեր, գնդացիրներ և հրացաններ։ Ավելի քան երկու հազար խորհրդային զինվորական մասնակցել է հակամարտությանը, որոնցից 127-ը զոհվել են։
Ամենավիճահարույց հարցերից մեկը Իսպանիայի ոսկու պաշարի ճակատագիրն է։ Խորհրդային օգնության դիմաց վճարելու համար հանրապետական կառավարությունը ԽՍՀՄ է տեղափոխել մոտ 510 տոննա ոսկի՝ երկրի ազգային պահուստի մոտ 73%-ը։ Տասնամյակներ շարունակ քննադատները պնդում էին, թե այդ միջոցների մի մասը յուրացվել է Մոսկվայի կողմից։ Մադրիդի համալսարանի պատմության պրոֆեսոր Մորենո Դիասի կարծիքով, իսպանական միջոցները, այնուամենայնիվ, ծախսվել են ըստ նշանակության, բայց «որոշ նրբերանգներով»։
Դիասը պնդում է, որ «իսպանացի ընկերներից» բառացիորեն ամեն ինչի համար գումար էին վերցնում․ միայն ոսկու տեղափոխումը ԽՍՀՄ արժեցել է 51 միլիոն դոլար։ Իսպանական կողմը վճարել է ոսկու պահեստավորման, պահպանության, հալեցման և խորհրդային մասնագետների պահպանման ծախսերը։ «Զենքի մատակարարումը նույնպես շատ հեռու էր համերաշխ ու անշահախնդիր լինելուց», — կարծում է DW-ի զրուցակիցը։ Ըստ Դիասի, զենքը Իսպանիային վաճառվել է ուռճացված գներով։ Չնայած դրան՝ խորհրդային օգնության շնորհիվ պատերազմի առաջին տարում հաջողվել է պաշտպանել Մադրիդը, իսկ ընդհանուր առմամբ հանրապետությունը դիմացել է գրեթե երեք տարի։
Source: https://news.am/hy/news/1050568