Ադելաիդայի համալսարանի երկրաքիմիկոս, դոկտոր Էրիկ Վանդենբուրգի գլխավորած միջազգային հետազոտական խումբը վերլուծել է Արևմտյան Ավստրալիայի Փիլբարա կրատոնում գտնվող հնագույն ապարները։ Գիտնականները նշաններ են հայտնաբերել այն մասին, որ ջուրը թափանցել է Երկրի մակերևույթից խորը գտնվող հատված, իսկ այնուհետև նպաստել մագմայի ձևավորմանը, որից էլ առաջացել են Խաղաղօվկիանոսյան հրաբուխների հրե օղակում գտնվող հրաբուխները։
Nature Communications ամսագրում հրապարակված հետազոտության արդյունքները թույլ են տալիս ենթադրել, որ Երկրի վրա արդեն իսկ տեղի են ունենում ջրի շրջանառության այն գործընթացները, որոնք ձևավորում են մեր մոլորակն այսօր, չնայած նրան, որ Երկրի սկզբնավորման շրջանում պայմանները բոլորովին այլ են եղել։
Հայտնաբերված ապարները ձևավորվել են ավելի քան 3 միլիարդ տարի առաջ, երբ Երկիրը բոլորովին այլ տեսք է ունեցել, հայտնում է «Научная Россия»-ն։ Այսօր ջուրը մշտապես շրջանառվում է մի գործընթացում, որը հայտնի է որպես սալերի տեկտոնիկա։ Օվկիանոսների ջուրը հայտնվում է մանթիայում սուբդուկցիայի գոտիներում, որտեղ մեկ տեկտոնական սալը սուզվում է մյուսի տակ՝ սնուցելով մայրցամաքները ձևավորող հրաբուխները։
Ֆիզիկայի, քիմիայի և Երկրի մասին գիտությունների դպրոցից դոկտոր Վանդենբուրգն ասել է, որ այս հետազոտությունը թույլ է տալիս հայացք նետել Երկրի հեռավոր անցյալին։
«Վաղ Երկիրը չափազանց տաք էր նրա համար, որպեսզի տեկտոնական սալերն իրենց այդպես պահեին, ուստի մինչ այժմ անհայտ էր, թե արդյոք մակերևութային ջուրը կարող էր նման ճանապարհորդություն կատարել ավելի քան երեք միլիարդ տարի առաջ, և եթե այո, ապա ինչպես։ Մենք զարմացած էինք՝ ապացույցներ հայտնաբերելով այն մասին, որ մեծ քանակությամբ ջուրն արդեն իսկ թափանցում էր Երկրի ընդերքի խորքերը և ազդում հրաբխային ապարների ձևավորման վրա», — պարզաբանել է Վանդենբուրգը։
Նոր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ թեև ժամանակակից սալերի տեկտոնիկան դեռ գոյություն չուներ, ջուրը կարող էր հայտնվել մանթիայում մեկ այլ գործընթացի արդյունքում։ Հետազոտողներն առաջարկում են մի մեխանիզմ, որն անվանում են «կաթիլային սուբդուկցիա»։ Այս մեխանիզմի համաձայն՝ Երկրի սառը արտաքին կեղևի խիտ, ջրով հարուստ հատվածները պարբերաբար նստվածք են տալիս և սուզվում ավելի տաք մանթիայի մեջ՝ իրենց հետ տանելով ջուրը։
Ահա տեքստի ավելի դինամիկ, սահուն և լրագրողական ոճով վերաշարադրված տարբերակը․
Այս նյութի իջեցմանը համընթաց նրանում պարունակվող ջուրը հայտնվել է Երկրի ստորին հատվածում՝ ձևավորելով մագմա, որը կարող է սնուցել հրաբխային ժայթքումները, իսկ այնուհետև պնդանալ՝ վերածվելով ապարների, որոնք կարելի է ուսումնասիրել անգամ այսօր։
«Երկիրը գործում էր ոչ լիովին այնպես, ինչպես հիմա, բայց, ըստ ամենայնի, որոշ առանցքային գործընթացներ արդեն իսկ գործարկված էին», — նշում է դոկտոր Վանդենբուրգը։
Այս բացահայտումն օգնում է պատասխանել երկրաբանության կարևորագույն հարցերից մեկին․ երբ է Երկրի վրա սկսվել մակերևույթի և ընդերքի միջև նյութափոխանակությունը։ Այն բանի ըմբռնումը, թե երբ է ջուրը սկսել թափանցել ընդերքի խորքերը, առանցքային է, քանի որ այս գործընթացն ազդում է ամեն ինչի վրա՝ հրաբուխների ժայթքումից մինչև մայրցամաքների աճը։
Ստացված տվյալները պատկերացում են տալիս այն մասին, թե ինչպես են ձևավորվել Երկրի մայրցամաքները և ինչպես է մոլորակը էվոլյուցիա ապրել՝ վերածվելով այն աշխարհին, որն այսօր մենք գիտենք։ Քանի որ նման հնագույն ապարները հանդիպում են արտակարգ հազվադեպ, Փիլբարան, որտեղ դրանք նաև արտասովոր լավ են պահպանվել, այն եզակի վայրերից է, որտեղ կարելի է ուսումնասիրել երիտասարդ Երկիրը։
Վերլուծելով ապարներում պահպանված քիմիական հետքերը՝ երկրաբանները կարողացել են վերականգնել 3,1 միլիարդ տարի առաջ տեղի ունեցած իրադարձությունները։
Հետազոտության արդյունքները թույլ են տալիս ենթադրել, որ Երկրի ընդերքն ու մակերևույթը կարող էին կապված լինել շատ ավելի վաղ, քան ենթադրվում էր։ Սա խոսում է այն մասին, որ երիտասարդ մոլորակը զարմանալիորեն դինամիկ էր և արդեն իսկ վերամշակում էր իր կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը՝ ջուրը։
Source: https://news.am/hy/news/1051941