Գիտնականները վաղուց գիտեին, որ միկրոպլաստիկ կա մեր սննդում, ջրում և նույնիսկ այն օդում, որը մենք շնչում ենք։ Բայց ահա անսպասելի շրջադարձ․ օդում լողացող այդ մանր պլաստիկե բեկորներն իրականում նպաստում են գլոբալ տաքացմանը։ Գունավոր միկրոպլաստիկի մասնիկները կլանում են արևի լույսը և պահում ջերմությունը՝ զգալի ներդրում ունենալով գլոբալ տաքացման մեջ։
Հետազոտությունը գլխավորել է Դյուկի համալսարանի շրջակա միջավայրի Նիկոլասի անվան դպրոցի երկրագիտության պրոֆեսոր Դրյու Շինդելը՝ համագործակցելով Չինաստանի Ֆուդան համալսարանի թիմի հետ։ Արդյունքները հրապարակվել են Nature Climate Change ամսագրում։
Պլաստիկը բարձրանում է օդ, երբ ավելի խոշոր բեկորները տրոհվում են մանր մասնիկների, որոնք քամին և ծովային ցողը տեղափոխում են մթնոլորտ, հաղորդել է Planet Today-ը։
Գիտնականներին վաղուց հայտնի է, որ օդում լողացող մասնիկները՝ աերոզոլները, կարող են ազդել կլիմայի վրա։ Մուրը դասական օրինակ է։ Այն հարուստ է սև ածխածնով՝ գլոբալ տաքացման մեզ հայտնի ամենահզոր գործոններից մեկով։ Մինչ այս հետազոտության հրապարակումը միկրոպլաստիկի թեման պարզապես չէր քննարկվում։
«Այս հետազոտությունն ընդլայնում է այն աերոզոլների շրջանակը, որոնք իրականում տաքացում են առաջացնում, և դա միկրոպլաստիկը դարձնում է հատկապես հարմար թիրախ կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարի միջոցների համար»,— ասել է Շինդելը։
Ավելի վաղ կլիմայական մոդելներում օդում գտնվող միկրոպլաստիկը դիտարկվում էր որպես գրեթե անգույն։ Անգույն մասնիկները, որպես կանոն, արևի լույսն անդրադարձնում են տիեզերք՝ ստեղծելով փոքր սառեցնող ազդեցություն։
Մինչ այժմ տիրող ենթադրության համաձայն՝ միկրոպլաստիկը գրեթե նշանակություն չուներ կլիմայական նպատակների համար։ Շինդելի աշխատանքներն ամբողջությամբ հերքում են այս ենթադրությունը, և ամբողջ տարբերությունը հանգում է ծիծաղելիորեն պարզ մի բանի՝ գույնին։
Համակարգչային մոդելավորումը համադրելով լաբորատոր փորձերի հետ՝ թիմն ուսումնասիրել է, թե ինչպես են լույսն ու ջերմությունն իրենց պահում պլաստիկի մանրադիտակային բեկորների մոտ։
Նրանք պարզել են, որ օդում գտնվող միկրոպլաստիկն ունի գույների լայն սպեկտր, և այդ գույները հաճախ ավելի ինտենսիվ են դառնում, երբ պլաստիկը հնանում է և ենթարկվում եղանակային պայմանների ազդեցությանը։ Հենց այս գունավորումն էլ բեկորներին տալիս է ջերմությունը պահելու ունակություն։
Խնդրի մասշտաբն իսկապես աչքի է զարնում։ Գունանյութ պարունակող միկրոպլաստիկները մոտ 16 տոկոսով պակաս ջերմություն են կլանում, քան մուրը, և դա բավարար է, որպեսզի դրանք դասվեն լուրջ մտահոգություն առաջացնող աերոզոլների շարքին։
Շինդելը դա բնորոշում է կոնկրետ խոսքերով․ օդում գտնվող միկրոպլաստիկը ներկայում մոտավորապես այնքան տաքացում է առաջացնում, որքան տարեկան 200 ածխային էլեկտրակայանի աշխատանքը։ Սակայն նա շտապում է հստակ հեռանկար նշել․ «Միկրոպլաստիկի դեմ պայքարը ոչ մի կերպ չի լուծի կլիմայական խնդիրը»։
Թիմը նաև քարտեզագրել է օդով տեղափոխվող միկրոպլաստիկի կուտակման վայրերն ամբողջ աշխարհում, ստացված պատկերը բոլորովին չէր հիշեցնում սև ածխածնի հետ կապված պատկերը։ Սև ածխածինը հիմնականում կենտրոնացած է ցամաքում։ Իսկ միկրոպլաստիկը, ընդհակառակը, մեծ քանակությամբ կուտակվում է օվկիանոսի այն հատվածի վրա, որը հայտնի է որպես Հյուսիսխաղաղօվկիանոսյան մերձարևադարձային շրջապտույտ։ Սա հոսանքների հսկայական համակարգ է, որը տարածվում է գրեթե 8 միլիոն քառակուսի մղոն և արդեն տխուր հռչակ ունի նրանով, որ հավաքում է լողացող պլաստիկ աղբը։
Սակայն հավաքված պլաստիկը պարզապես անգործ չի մնում։ Երբ ալիքները հարվածում են ափին, ծովային ցողը միկրոպլաստիկի մասնիկները բարձրացնում է ուղիղ օդ՝ այս շրջապտույտը դարձնելով մթնոլորտի պլաստիկ աղտոտման ամենախոշոր աղբյուրներից մեկը մոլորակի վրա։ Սա փակ հետադարձ կապի շրջան է, որը նախկինում ոչ ոք պատշաճ կերպով «չէր կապել»․ օվկիանոսում պլաստիկ աղտոտումն անմիջականորեն հանգեցնում է մթնոլորտի պլաստիկ աղտոտման։
Շինդելը դեռ պատրաստ չէ միկրոպլաստիկն անվանել կլիմայի փոփոխության ինքնուրույն լուրջ պատճառ, առնվազն առայժմ։ Նրա հետազոտությունը կենտրոնացած էր հատկապես Երկրի մակերևույթին մոտ օդում գտնվող միկրոպլաստիկի վրա։
Նա հույս ունի, որ այս արդյունքները կխթանեն այլ հետազոտական խմբերի՝ չափելու միկրոպլաստիկի մակարդակը մթնոլորտի ստորին շերտերի մնացած մասում։ Նպատակն այն է, որ ի վերջո ստացվի ամբողջական պատկեր այն մասին, թե այս գործոններն իրականում ինչ ներդրում ունեն տաքացման մեջ։
Ավելի ամբողջական պատկերը կարող է կարևոր լինել ավելի շուտ, քան թե ուշ։ Սպասվում է, որ պլաստիկով աղտոտումը հաջորդ տասնամյակում կտրուկ կաճի։ Առանց իրական միջոցների՝ պլաստիկի օգտագործման և պլաստիկ թափոնների քանակի կրճատման, ինչպես նաև պլաստիկի հետ վարվելու և դրա վերամշակման մեթոդների բարելավման՝ պլաստիկի ներթափանցումը շրջակա միջավայր կարող է 2020 թվականի մակարդակի համեմատ աճել 50 տոկոսով՝ մինչև 2040 թվականը հասնելով 30 միլիոն տոննայի։
Շինդելը հույս ունի, որ նման եզրակացությունները կուժեղացնեն ՄԱԿ պլաստիկի մասին պայմանագիրը ստորագրող երկրների դիրքերը, որը միտված է վերջնականապես վերացնել պլաստիկով աղտոտումը։ «Մեզ ահռելի աշխատանք է սպասվում, որպեսզի հասնենք Փարիզյան համաձայնագրի նման մի բանի։ Մեզ իսկապես պետք է այն ամենը, ինչ կա մեր տրամադրության տակ»,— եզրափակել է նա։
Source: https://news.am/hy/news/1050469